

Beslenme Hakkı
Hazırlayan:
Uzman Diyetisyen Şeniz Ilgaz
Sağlık Bakanlığı
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü
Beslenme, Çocuk Hakları Bildirgesi'nin
benimsendiği 1924 yılından bu yana yayınlanan uluslararası insan Hakları
belgelerinde ve bildirgelerinde çeşitli
biçimlerde ifade edilmiş ve bir hak olarak belirtilmiştir.1924 Çocuk Hakları
Bildirgesi’nde;
çocukların beslenme hakkının uluslararası
ölçekte ele alınması ilk kez bu bildirgede yer almış özellikle "aç çocukların
beslenmesi"
üzerinde durulmuştur.
İnsan Hakları alanında çağ açan 1948
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 25. maddesinde herkesin, yiyecek
dahil olmak üzere gerek kendisinin gerekse ailesinin sağlığına yetecek
bir yaşam düzeyine ulaşma hakkı bulunduğu belirtilmektedir.
1959 Çocuk Hakları Bildirgesi’nin
4. maddesi; çocukların sağlıklı biçimde büyüyüp gelişmelerini; bunun sağlanması
için yeterli
beslenme hizmetlerinden yararlanma
hakkını benimsemektedir.
1966 Uluslararası Ekonomik, Toplumsal
ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 11. maddesi; yiyecek dahil olmak üzere
yeterli yaşam standardına sahip olma hakkını onaylamakta ; tüm insanların
açlıktan kurtulmasını temel bir hak saymaktadır.
1981 Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla
İlgili Uluslararası Yasa’da; bebekler için güvenli ve yeterli besin sağlanması
ile tüm çocukların, hamile kadınların ve emziren annelerin sağlığını sürdürebilmeleri
için yeterli beslenmenin sağlanması söylemleri kullanılmıştır.
1986 Kalkınma Hakkı Bildirgesi’nin
8. maddesi; bütün devletleri, sağlık hizmetlerine ve besin maddelerine
erişimde herkese eşit
olanak sağlamaya çağırmaktadır. 1989
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de; beslenme hakkı en çarpıcı söylemini bulmuştur.
1997' de ülkemizin de içinde bulunduğu,
191 ülke tarafından onaylanarak tarihte en geniş katılımcı bulan uluslararası
insan Hakları belgesi olma özelliği kazanmıştır.
Bugün dünyadaki her hükümet, bütün
çocukların iyi beslenme ve iyi beslenmenin üç temel bileşenine ulaşma hakkı
olduğunu kabul etmiştir. 1990 Çocukların Yaşatılmaları, Korunmaları ve
Geliştirilmelerine Yönelik Dünya Bildirgesi ve Eylem Planı’nda; çocuklar
ve kadınlar için beslenmeyle ilgili özel hedefler konmuştur. Bu hedefler
arasında, gebelik ve emzirme döneminde yeterli yiyecek bulabilme; anne
sütüyle emzirmenin korunması, özendirilmesi, desteklenmesi; büyümenin izlenmesi;
ve beslenmenin denetimi, mikronutriyen yetersizliklerinin önlenmesi yer
almaktadır.
1992 yılında gerçekleştirilen Uluslararası
Beslenme Konferansı ve 1996 yılında gerçekleştirilen Dünya Besin Zirvesi’nde;
güvenli ve sağlıklı besine kolaylıkla
ulaşabilmenin temel bir insanlık hakkı olduğu vurgulanmıştır. Tüm ülkeler,
uluslararası
yasalara, bilimsel bilgilere, pratik
deneyimlere ve ahlaki ilkelere dayanarak özellikle çocuklarda iyi beslenme
hakkının sağlanması
ve beslenme yetersizliklerinin çözülmesi
için çaba harcamaktadır.
Çocuk haklarının bu kadar çok üstünde
durulması, insan Haklarından farklı olarak ele alınıp savunulması, çocukun
çaresiz, bağımlı, sürekli büyümekte ve gelişmekte olan bir varlık olmasından
kaynaklanmaktadır. Bu nedenle çocuk, kendi haklarının erişkinler tarafından
savunulmasına gereksinim duymaktadır. 1928 yılında, Atatürk Çocuk Hakları
Bildirgesi’ni imzalamış ve çocuklara verdiği deleri 23 Nisan Ulusal Egemenlik
ve Çocuk Bayramı'nı armağan ederek göstermiştir. O günden bu güne sağlık
çalışanı olarak her birimiz çocuklarımız, geleceğimiz, sevgimiz, beklenti
ve ümitlerimiz için çalışıyoruz. Çocuklarımıza en temel Haklarından birisi
olan "İyi Beslenme Hakkı"nı sağlamak için bizlere düşen ise, anne karnında
geçirdikleri dönemden başlayarak onları sağlıklı büyütme ve geliştirme
sorumluluğunu taşımak, sağlık ve beslenme düzeylerinin geliştirilmesine
birincil derecede önemli bir görev olarak bakmaktır.
|