

Kafein ve Sağlık Üzerine Etkileri
Hazırlayan:
Uzman Diyetisyen Şeniz Ilgaz
Sağlık Bakanlığı
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü
Kafein
nedir?
Kafein dünyada en az 63 tür bitkinin
meyvesi, tohumu ve yaprağında doğal olarak bulunan bir bileşiktir.
Hangi
besinler ve içecekler kafein içerir?
Kafeinin en çok bilinen kaynakları
kahve, çay, kolalı içecekler ve çikolatadır. Besinlerdeki kafeinin miktarı
besinin hazırlanmasına, üretim yöntemine, besinin tüketildiği miktara göre değişir.
Çay ve kahve bitkilerinin çeşitliliği de kafein miktarını etkilemektedir.
220-240 mI’lik bir fincan kahve ile yaklaşık 85 mg, yine 220-240 mI’lik bir fincan çay ile
yaklaşık 24 mg, 30 gramlık bir parça çikolatadan ise yaklaşık 8 mg
kafein alırız.
Kafein
besinlere neden eklenir?
Koka bitkisinin tanesi ve çay yapraklarından
oluşturulan besinler ve içeceklerde de biraz kafein vardır. Ayrıca
bazı besinlere ve içeceklere de lezzet için kafein katılmaktadır.
Tüketilen
kafein miktarının sınırı ne olmalıdır?
Kafeinin normal miktarı kişiye göre
değişir. Kafeine karşı duyarlılık; tüketim sıklığı, düzenli olarak
alınan miktar, vücut ağırlığı ve fiziksel koşullar gibi pek çok etmene bağlıdır. Pek çok çalışmada,
yetişkinler için güvenli olarak tüketilebilecek kafein miktarının
günde 300 mg (yaklaşık 3-4 fincan kahve ya da 5-6 büyük bardak çay)
olduğu belirtilmiştir. Kafein kan dolaşımında ya da vücutta birikmez, alındıktan
birkaç saat sonra atılır.
Kafeinin
kısıtlanmasına gerek var mıdır?
Orta düzeyde kafein alımı tüm insanlar
için güvenlidir (300 mg). Kafeine karşı duyarlılık kişiden kişiye değişir.
Bazı kişiler kafeine karşı duyarlı olabilir ve çok az miktarlarda da olsa kafeinden
olumsuz etkilenebilir. Birkaç fincan kahve, çay ya da kolalı içecek tüketen
bir kişi kafeinin uyarıcı etkisinden etkilenmediğini belirtirken, bir fincan kahve ile
kafeinin uyarıcı etkisi yüzünden uyuyamadığını söyleyen kişi çoktur. Kişisel
duyarlılığın yanı sıra hamileler, çocuklar ve yaşlılar tüketilen kafeinin kısıtlanması gereken
gruplardır.
Kafein
dehidratasyona neden olur mu?
Kafeinin dehidratasyona neden olduğuna
ilişkin bir veri yoktur. Bu etkinin daha çok kafein içeren içecekle alınan
sıvı nedeniyle oluştuğu saptanmıştır.
Kafein
çocuklar için zararlı mıdır?
Araştırmalar besinlerin içinde bulunan
kafeinin miktarının çocuklar için zararlı olmadığını göstermiştir. Ancak
ailelerin çocuklarına fazla miktarda kafein içeren yiyecek ve içecekleri vermemesi
gerekir. Çocuklar için tüketilen kafein miktarı günde 35-40 miligramı geçmemelidir.
Kafeini
içeren besinler ve içecekler çocuğu hiperaktif yapar mı?
Kafein ile hiperaktif davranışlar
arasında ilişki olduğuna ilişkin bir çalışma yoktur. Yapılan çalışmalarda
kafein içeren besinler ya da içecekleri tüketen çocuklarda hiperaktivite gözlenmemiştir.
Hamilelik
döneminde kafein alınabilir mi?
Hamilelik döneminde günlük olarak
tüketilen 300 mg (3-4 fincan kahve ya da 5-6 bardak çay) kafeinin olumsuz
etkisi olmadığı ancak hamilelik döneminde fazla miktarda tüketilmemesi gerektiği
vurgulanmaktadır. Orta düzeyde kafein tüketen hamile kadınlarda ne erken
doğum ne de düşük doğum ağırlığında bebek gibi durumlara rastlanmamıştır.
Emziren
anne kafein alsın mı?
Emziren annelerin aşırı olmamak kaydıyla
kafein alabileceği bazı çalışmalarda belirtildiyse de, az miktarda da olsa
bebeğin anne sütünden kafein aldığı bilinmektedir.
Kafein
tüketimi osteoporoza neden olur mu?
Osteoporoz oluşumunda en önemli risk
etmenleri genetik yapı, yetersiz kalsiyum alımı, sigara içme, yetersiz
egzersiz, östrojenin yetersiz oluşu ve yaş gibi etkenlerdir. Ancak fazla miktarda
kafein tüketiminin de osteoporoz riskini arttırdığı bilinmektedir. Orta
düzeyde kafein tüketiminin olumsuz etkisinin olmadığı birkaç çalışmada saptanmıştır.
Kafein
kan basıncını yükseltir mi?
Kafein kronik hipertansiyon oluşmasına
neden olmaz. Ancak bazı kişilerde kafeinin kan basıncını kısa süreyle yükselttiği
bilinmektedir. Yüksek kan basıncı olan kişilerin kafein tüketimlerini
kısıtlaması gereklidir.
Kafeinin
kalp hastalıkları ile ilişkisi var mıdır?
Kafein alımının kalp hastalıklarına
yol açmadığı ancak fazla tüketilmemesi gerektiği vurgulanmıştır.
|