
Diyabet ve Alkol
Hazırlayan: Prof. Dr. Şükrü Hatun
Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi
Çocuk Sağlığı
ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Endokrinoloji ve Diyabet Bilim Dalı Başkanı
Alkol
Biz diyabetlilerde alkol alımının
tamamen yasaklanmasını önermiyoruz. Bununla birlikte, alkolün etki mekanizmasını
bilerek, kararında içmek, sarhoş oluncaya kadar içmemek önemlidir. Henüz
kanunen alkol alacak yaşta değilseniz, alkol alıp almamanız konusunda son
söz her zaman anne-babanızındır. Alkol satın alabileceğiniz yaş sınırı
ülkeden ülkeye değişmektedir. Biz diyabet kliniğinde ne herhangi birşeyi
yapmanıza izin vermek ne de yasak koymak durumundayız. Biz size sadece
etki mekanizmalarını anlatarak özellikle nelerin farkında olmanız gerektiğini
söyleyebiliriz.
Karaciğerde
tıkanma
Alkol, karaciğerdeki enzimleri alkolün
yıkılması ile meşgul ederek karaciğerin yeni glukoz üretimini (glukoneogenezis)
etkisiz hale getirmektir. Karaciğer yine de glikojen depolarından glikoz
açığa çıkabilir fakat depolar boşaldığında hipoglisemi ortaya çıkacak ve
alkol alımından sonra kanda kortizon ve büyüme hormonu konsantrasyonu azalacaktır.
Her iki hormonun salınımından 3-4 saat sonra ortaya çıkan kandaki glukoz
seviyesinin arttırıcı etkileri bulunmaktadır. Bu durum alkol alımından
saatler sonra hipoglisemi riskinin artması riskini açıklamaktadır. Karaciğerin
serbest yağ asitleri üretme yeteneği de azalacaktır. Bu biyolojik faktörlerin
birlikteliği hipoglisemi riskinin alkol alımından sonra önemli ölçüde artmasına
neden olur.
Alkolün karaciğerdeki glukoz üretimini
bloke ettiği çok iyi bilinen bir gerçektir. Bu yemek yemeden önce bir kokteyl
alınması geleneğini açıklamaktadır. Alkol karaciğeri bloke edecek, kan
glukoz seviyesi hafif düşecek ve bu durum iştahın artmasına neden olacaktır.
Diyabet hastalığında kan şekerinin
çok düşük düzeylere düşme riski bulunmaktadır. Alkolün bu etkisi vücudunuzdaki
alkolün karaciğerde parçalanması için geçen süre kadar devam eder. Karaciğer,
kg başına vücut ağırlığına göre, saatte 0.1 gr (1.5 grains) saf alkolü
parçalamaktadır. Örneğin vücut ağırlığınız 70 kg (155 pound) ise, bir şişe
az alkollü biradaki alkol bir saatte, 4 cl likörde 2 saatte ve bir şişe
şarapta 10 saatte parçalanacaktır. Bu nedenle, eğer akşam alkol alırsanız,
bütün gece ve kısmen ertesi gün hipoglisemi riskiniz olacaktır.
Diyabette
alkollü olmak neden tehlikelidir?
Diyabetiniz varsa, insülininizi zamanında
ve doğru dozda almak ve insülin eksikliği yada hipoglisemide kendinizi
iyi hissetmediğinizi anlamanız gibi çoğu zamanda berrak düşünebilmeniz
gereklidir. Eğer alkollü iseniz alkol aldıktan sonra güvenli olarak araba
kullanamassınız. Alkol alımından sonra gelişen ağır hipogliseminin diyabetli
gençlerde ölüme yol açtığı görülmüştür.
Yakın zamanda yapılan çalışmalar,
alkolün hipoglisemideki rolünün, karaciğerin glıkoz üretim yeteneğinin
kısıtlanmasından daha çok hipogliseminin saptanabilirliğinin azalmış olmasıyla
ilgili olduğunu göstermektedir.
Yapılan bir çalışmada yetişkin diyabetlilere
yemekle birlikte 1 g/kg (34 grains/pound) vücut ağırlığına eş değer alkol
(yemekle birlikte aparatif alkol 4 cl votka, ½ şişe şarap ve kahve ile
birlikte 4 cl konyak) verilmiştir. Bir yetişkinde bu miktardaki alkolün
yıkılması için yaklaşık 10 saat gerekmektedir. Bu yetişkinlerde kandaki
alkol yoğunluğu en fazla yaklaşık ‰ 1 (22 mmol/L)'e ulaşmıştır. Ertesi
sabah saat 10'a kadar yinelenen kan glukozu değerleri aynı kişilerin aynı
miktarlarda maden suyu içtikleri kontrol günündeki ölçümlere yakın değerlerde
bulunmuştur. Bu kişilerin hiç birinr hipoglisemi bulguları görülmemesine
karşın açlık kan glukozu düzeyleri alkol alımından sonraki sabah yapılan
ölçümlerden ortalama 0.7 mmol/L (13 mg/dL) daha düşüktü.
Temel kurallar
Alkol alırken her zaman bir şeyler
yiyin. Ertesi günde hipoglisemi risk olacağından yediklerinizin " uzun
etkili" karbonhitratlar olması gerektiğini hatırlayın. Şeker içeren alkollü
içecekler (likör gibi) başlangıçta kısa bir süre kan glukoz düzeyinin yükselmesine
daha sonra hipoglisemi riskinin ortaya çıkmasına neden olur. Bir kadeh
biradaki karbonhidrat oranı yaklaşık bir bardak sütteki ile aynıdır.
Diyabetli bir yetişkin eğer aynı zamanda
yemek yiyorsa ılımlı miktarlarda alkol alabilir. Yemekle birlikte alınan
1-2 kadeh şarap ya da 6-8 cl (1/5-1/4 sıvı ounce) likör ertesi geceki hipolisemi
riskini artırmaz.
|
Alkol
ve kalori
|
| Alkol
alımı |
Alkol
içeriği
|
Kcal
|
Karboh.
|
| 1
şişe, 33 cl (1 sıvı ounce) |
|
|
|
| Az
alkollü bira |
1.8%
|
96
|
13
|
| Bira |
2.8%
|
112
|
14
|
| Alkolü
yüksek bira |
4.5%
|
149
|
11
|
|
|
|
|
| 1
kadeh, 15 cl (1/2 sıvı ounce) |
|
|
|
| Kırmızı
şarap |
9.9%
|
114
|
3.5
|
| Beyaz
şarap, sek |
9.5%
|
99
|
0.7
|
| Beyaz
şarap, tatlı |
10.7%
|
147
|
8.9
|
| |
|
|
|
| 6
cl (1/5 sıvı ounce) |
|
|
|
| Şeri |
16%
|
91
|
6
|
|
|
|
|
| 4
cl (1/7 sıvı ounce) |
|
|
|
|
|
|
|
| Votka |
32%
|
88
|
0
|
| Viski |
32%
|
88
|
0
|
| Punch |
20%
|
104
|
12
|
| Likör |
19%
|
134
|
21
|
"Sizi
etkileyecek kadar alkol aldıysanız kesinlikle tek başınıza yatmayın"
Aşırı miktarda
alkol aldığınızda ne yapmalısınız?
Yatmadan önce fazladan bir şeyler
yiyin. Bu durumda, birkaç saat süre boyunca kan glukozunun yavaş yükselmesini
sağlayan patates kızartması (gevreği) yiyebilirsiniz. Yatmadan önceki kan
glukoz düzeyi 10 mmol/L (180 mg/dL)' den daha az olmalıdır. Hipoglisemiden
kaçınmak için gece yatmadan önceki insülin dozunu 2-4 ünite azaltın. Tek
başınıza yatmayın - gece boyunca ciddi hipogliseminizin çıkması durumunda
size yardımcı olacak birine ihtiyacınız olacaktır. Eğer eve çok geç gelirseniz
anne veya babanızı durumunuzdan haberdar etmeyi ihmal etmeyin.
Her ne kadar utandırıcı olsa da aslında
bu sizin yaşam sigortanız olabilir. Ertesi sabah kalkar kalkmaz iyi bir
kahvaltı etmeyi ihmal etmeyin. Alkol alınması halinde glukagonun kan glukozu
düzeyini artırıcı etkisinin daha zayıf olacağını bilmek önemlidir. Bunun
nedeni alkolün, glukaganun karaciğerdeki glukoz üretimini arttırıcı yeteneğini
engellemesidir.
Evinizde
alkol alabilir misiniz?
Bir çoğumuz "gizli yapılan zevklerin
en güzel olduğunu" düşünür. Gençlerin bir köşede gizlice alkol almaları
yerine evde ebeveynlerinin gözetimi altında içmeyi denemeleri daha iyidir.
Bununla birlikte, yapılan çalışmalar evde alkol alınmasına izin verilmesi
durumunda daha fazla çocuğun içkiye başladığını göstermiştir. Bu çalışmalara
göre, gençlere alkolü tamamen yasaklayıcı bir tutumun alkolün evde denenmesini
öneren yaklaşıma göre daha fazla engelleyici etkisi olduğu düşünülmektedir.
Aynı yaklaşım sigara için de geçerlidir. Ebeveynlerin alkolün evde denenmesine
izin verip vermemesinin bu çalışmalara etkisi, kendilerinin sigara ve alkol
kullanmaları durumuna göre daha fazla olmuştur.
Narkotikler
Narkotikler beyin ve sinir sistemlerini
etkileyerek diyabetinizin kontrolünü oldukça zorlaştırır ve yüksek oranda
hipoglisemi (yeterince yemek yemediğinizde) ve ünsilini yeterli almadığınızda
ya da dozunu atladığınızda ketoasidoz (diyabetik koma) riskini beraberinde
getirir. Narkotikler kısa sürede bağımlı yapar ve yardım almaksızın bırakmanız
oldukça zordur. Tıbbi açıdan diyabetli birinin herhangi bir narkotiği kullanması
hatta denemsi çok yanlış ve risklidir.
|