

Kazalarda
İlkyardım *
Hazırlayan
: Ankara Tabip Odası İlkyardım Komisyonu
Şok
Değişik nedenlerle kalbin pompalama
etkinliğinin zayıflaması, ya da, damarlarda pompalanacak yeterli kan olmaması
halinde, ciltte, bilinçte ve kaslarda ortaya çıkan ilerleyici nitelikte
belirtilerin tümüne şok denir. Müdahale edilmezse, belirtiler ilerler,
kişi ölebilir.
Aşırı kanamalar, ishal, yanıklar,
kusma, kalp krizi, aşırı korku ve heyecan, allerjik olaylar, aşırı ağrılı
olaylar şok nedeni olabilir.
Şok belirtileri:
- Soğuk, soluk, nemli deri
- Eller ve ayaklarda soğuma, his
kaybı
- Nabız sayısında artma, nabızın
zayıflaması
- Solunumun sayıca artması, ancak
yüzeyselleşmesi
- Göz kararması, halsizlik
- Bulantı, kusma
- Huzursuzluk
- Aşırı susuzluk hissi, ağızın kurumasıdır.
Başlangıçta açık ya da bulanık olabilen
bilinç, zamanla kapanabilir. Şokla mücadelede temel ilke, kan kaybı varsa
daha fazla kaybın önlenmesi, mevcut kanın daha hayati organlarca kullanılması
için uygun pozisyon verilmesidir.
Şok pozisyonu için kazazede, bilinci
açıksa sırtüstü, bilinci kapalı ise, yan güvenli pozisyonda yatırılır.
Daha sonra ayakları 30 cm yukarı kaldırılır. Üzeri battaniye ile örtülür
ve 112’ye haber verilir.
Bilinç
Kaybı
Beyine giden kan miktarının azalması
sonucu, beş duyu organından gelen uyarılara geçici olarak cevap verememe
haline bilinç kaybı, ya da bayılma denir. Bu durumdaki bir kişi, sözle
ya da dokunarak kendisine ulaşmaya çalışan ilkyardımcıya cevap veremez,
ancak, ağrı yaratan bir uyarana refleks karşılık verir.
Basit bayılmalar genellikle uzun süren
açlıklar, ağır yorgunluk, uykusuzluk, ani korku ya da acılar sonucu olarak
ortaya çıkar.
Bu durumdaki bir kazazedeye ağızdan
yiyecek, içecek verilmez, giysileri rahatlatılır, ayakları yukarıya kaldırılır,
kusma olabileceği için yan güvenli pozisyonda tutulur. Kendine gelmeye
başlayan kazazede hemen ayağa kaldırılıp, yürümeye zorlanmamalıdır.
Koma
Bilinç kaybının en ileri durumu komadır.
Sözlü uyaranlara ek olarak, komadaki kişi ağrılı uyarılara da cevap vermez.
Kolunun kuvvetli bir şeklide cimdiklenmesine, hatta cildine batırılacak
bir iğneye hiçbir tepki vermez. Beyin hücreleri canlılığını hala koruyor
olmakla beraber, hiçbir uyarıya cevap çıkartamayacak ölçüde sıkıntıdadır.
Koma Nedenleri:
- Ağır kafa darbeleri (kafada darbe
izleri, nedensiz püskürür tarz kusma)
- Beyin kanamaları ve inme (cebinden
tansiyon ilacı çıkabilir, yüz ve vücut simetrisi bozuktur)
- Beyin tümörleri (düzensiz, şiddetli
baş ağrıları ve çeşitli belirtiler)
- Beyin zarının iltihabi hastalıkları
(yüksek ateş, ciltte döküntüler)
- İlaç zehirlenmesi (etrafta boş
ilaç şişesi ya da enjektör, kusmukta ilaç)
- Aşırı alkol alımı (nefesinde alkol
kokusu)
- Karaciğer yetmezliği (ince, bitkin
bir vücut, bazen şişmiş bir karın)
- Üre birikimi (cilt renginde değişiklik,
zihinsel sorunlar, halsizlik)
- Şeker hastalığı (nefesi meyva kokar,
kalp hızlı, cilt kuru ve sıcaktır, karın ağrısı kusma)
Komadaki
kazazedenin özellikleri:
- Yardım isteyemez, kolayca zarar
görebilir
- Dikkatli incelenmezse öldüğü sanılabilir
- Solunum ve dolaşımın bozulma riski
vardır
- Soluk yolu her an tıkanabilir
- Her an kusabilir
- Göz kapağı refleksi bozulmuştur
- Öğürme ve öksürük refleksi çalışmayabilir
Komadaki kazazedeye müdahale ABC ile
başlar. Solunum ve dolaşım normal ise koma pozisyonunda (yan güvenli pozisyon)
tutulur ve nakledilir. Nedene uygun müdahalelerle yaşamı kurtulup, zaman
içinde tamamen normale de dönebilir.
Elektrik
Çarpması
Elektrik çarpması evlerdeki pirizler-elektrikli
aletlerden kaynaklanan elektrik kaçakları, enerji iletim kablolarının kopması
ya da direklere tırmanılması, yıldırım düşmesi ile ortaya çıkabilir.
Deri üzerinde yanık, solunum ve dolaşım
sisteminde bozukluk, bilinç kaybı sonucu düşme ve buna bağlı kırıklar elektrik
çarpmasının muhtemel sonuçlarıdır. Elektrik çarpmasının damarlar üzerindeki
etkisi, kalıcı, geç ortaya çıkan sorunlar yaratabilir. Tellere asılı, ya
da elektrik tellerine temas halinde yerde yatarken bulunan kişide, elektrik
çarpması düşünülmelidir. Bazen kazazede bayılmadan önce kablodan ayrılmayı
başarmış olabilir. Kimi kısa süreli, düşük voltajlı elektrik çarpmalarında
kazazedenin bilinci açık olup, cilt üzerinde dahi hiç iz bulunamayabilir.
İlkyardım Müdahalesi Üç Aşamadan Oluşur:
1. Elektrik akımı şalterden kesilmeli,
bu yapılamıyorsa çıplak kablo ile kazazedenin teması iletken olmayan bir
cisim kullanılarak kesilmelidir.
2. Kaza ortamında hemen ilkyardımın
ABC’si kontrol edilmeli ve sağlanmalı, bilinç kaybı var ise koma pozisyonu
verilmelidir.
3. Yanık varsa bakımı yapılır, fiziksel
ve psikolojik olarak rahatlatılır, kazazede ayağa kaldırılmadan nakli sağlanır.
Düşmeye bağlı kırık varsa tespit işleminden sonra nakil gerçekleştirilir.
Donuk
Aşırı soğuk ortamda uzun süre kalınması
sonucu donma ortaya çıkar. Kazazede halsiz, uykuludur. Donuk vücut bölümleri
beyaz, sert, soğuktur. Henüz donmamış kısımlar kızarık olabilir. Hareketleri
ağır ve ağrılıdır. Ciltte su dolu keseler görülebilir. Donmuş kısımlarda
duyu kaybı vardır.
Karla ovuşturmak, masaj yapmak, kumaş
parçaları sürterek ısıtmaya çalışmak, sıcak odaya ya da sıcak suya sokmak,
bandaj yapmak, cilde ilaçlar sürmek, alkol ya da sigara vermek sakıncalıdır.
İlkyardımcı önce kazazedenin ıslak
giysilerini çıkartıp kurumasını sağlamalıdır. Donmuş bölgeler temas, sürtünme,
doğrudan ısıdan korunmalı, yüksekte tutularak bir battaniye ile sarılmalıdır.
Isıtma işlemi yavaş ve aşamalı olarak yapılmalıdır. Ilık su bu amaçla kullanılabilir.
Kazazedeye ılık içecekler ve şekerli sıvı gıdalar verilebilir.
* Bu yayın Ankara
Tabip Odası İlkyardım Eğitimi Komisyonu İlkyardım Eğitimi Kursu Ders Notlarından
Alınmışır.
|