Ergenlik
Dönemindeki Kızların Bilmesi Gerekenler
Hazırlayan:Prof. Dr. Şükrü Hatun, Kocaeli Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Endokrinoloji ve Diyabet Bilim Dalı
|
|
Ergenlik kızların yaşamı açısından
vücutlarının küçük bir kız çocuğundan kadın olmaya
doğru değiştiği zamandır. Bunun yanında ergenlik dönemi sonunda vücudunuz
bebek yapabilecek özelliklere sahip olur. Ergenliğe giriş için kesin bir
zaman yoksa da genel olarak kızlar 9-13 yaş arasında ve erkeklerden daha
erken ergenliğe girerler. Bu nedenle yaşamın bu döneminde kızlar -erkekler
kendilerini yakalayıncaya kadar- birkaç yıl erkeklerden daha uzun ve daha
olgundurlar.
|
Göğüsler
Kızların çoğunda ergenlik göğüslerin
büyümesi ile başlar. Göğüslerinizin büyüdüğünü meme uçlarının birisinin
veya her ikisinin üzerinde küçük ve hassas bir kabarıklık meydana gelmesi
ile fark edersiniz. Bu kabarıklık birkaç yıl içinde giderek büyüyecektir.
Başlangıçta bir göğüs diğerinden daha büyük olabilir ve bu durum bazen
göğüsler son şeklini alıncaya kadar sürebilir. Göğüsler gelişmeye başlayınca
sütyen takma ihtiyacı duyarsınız. Bazı kızlar sütyeni ilk kez giydiklerinde
heyecanlanırlar, çünkü bu kadın olmaya doğru ilk adımdır! Bununla birlikte
bazı kızlar (özellikle arkadaşları arasında ilk kendileri sütyen taktığında)
utanabilir. Sizin ilk sütyen giymeniz toplum içinde büyümüş muamelesi görmenize
neden olacak ve onlar açısından bu durum utanma konusu değil sizin büyümenizden
dolayı gurur konusu olacaktır.
Saçlar
Ergenlikle birlikte genital bölgede
(bacaklarınızın arasında) yumuşak kıllar görünmeye başlayacaktır. Bu kıllar
daha sonra sık ve kıvrımlı hale gelecektir. Genital bölgedeki kıllanma
ile birlikte kol altlarında ve bacakların üzerinde de kıllar görünecektir.
Bir çok kadın bu kılları temizlemektedir. Bu işlemin tıbbi bir nedeni yoktur-tamamen
kişisel seçim konusudur. Traş etmeye karar verirseniz bol miktarda sabun,
su ile kadınlar için yapılmış temiz bir jilet kullanmalısın. En iyisi kendinize
ait bir jilet veya elektrikli traş makinasının olmasıdır. Bu araçları asla
arkadaşlarınız veya ailenizden birisiyle paylaşmayınız.
Vücut
şekli
Zamanla kalçalarınız genişleyecek,
beliniz ise daralacaktır. Vücudunuz karın, kalça ve bacaklarınızda yağ
depolamaya başlayacaktır. Bu gelişme normaldir, çünkü böylece kadın vücuduna
özgü çizgiler meydana gelmektedir.
Vücut
ölçüleri
Kollarınız, bacaklarınız, elleriniz
ve ayaklarınız vücudunuzun geri kalan kısımlarına göre daha hızlı büyüyecektir.
Vücudunuzun geri kalan kısımları kol ve bacaklarınızdaki büyümeyi yakalayıncaya
kadar kendinizi biraz biçimsiz (hantal) hissedebilirsiniz.
Deri
Deri ergenlikle birlikte daha yağlı
hale gelir ve daha çok terlediğinizi fark edersiniz, çünkü ter bezleri
de büyümeye başlamıştır. Derinizi her gün temizlemeniz gereklidir. Bunun
yanında koku ve ter ıslaklığını önlemek için deodarant veya ter etkisini
azaltan spreyler kullanabilirsiniz. Derinizi temiz tutma çabalarına rağmen
yine de yüzünüzde sivilceler olacaktır. Bu sivilceler akne olarak isimlendirilir
ve ergenlik dönemindeki hormonların yükselmesine bağlı olduğundan normal
kabul edilir. Bütün ergenlerde şu veya bu zamanda akne olacaktır. Akneleriniz
çok şiddetli ise bir doktora danışmanızda yarar olabilir.
Menstürasyon
Kızların çoğunda 9-16 yaş arasında
menstürasyon (adet kanması) periyodu başlar. Ergenlik döneminde
yumurtalıklarda(overler) dişi döllenme hücreleri (ovum) olgunlaşır bu hücreler
cinsel birleşme ile kadın iç genital organlarına ulaşan erkek döllenme
hücresi (sperm) ile karşılaşırsa hamile kalınır ve bebek meydana gelir.
Bu sırada bebeğe hazırlık olarak rahim (uterus) iç yüzeyinde kan hücrelerini
de içeren kalın bir tabaka oluşur. Eğer ovum sperm ile karşılaşmazsa uterustaki
hazırlık gereksiz hale gelir ve bu doku adet kanaması olarak vaginadan
dökülür. Menstürasyon Periyodu her ay benzer kanamanın olması ile karakterizedir.
Bir kız çoçuğunda menstürasyonun başlaması artık hamile de kalabileceği
anlamına gelir.
Menstürasyon periyodu sırasında çamaşırlarınızın
kirlenmemesi için temizlik pedi veya tampon kullanmanız gereklidir. Bazıları
ped, bazıları ise tampon tercih ederler. Tampon ilk kez kullanılırken gevşemeli
ve tampon yavaşca vaginaya itilmelidir. Günümüzde kızların çoğu mini pedleri
tercih etmektedir. Menstürasyon periyodu genellikle 3-7 gün sürmekte ve
daha sonra 1-2 gün renksiz bir kanama devam edebilmektedir. Bu normaldir.
Periyod dışında kanama başlarsa çocuk hekimine başvurmanız gereklidir.
Normal menstürasyon periyodu sırasında
yüzmek, ata binmek, veya jimnastik yapmak gibi normal aktivitelerinizden
vazgeçmenize gerek yoktur. Tam tersine örneğin egzersiz krampların ve menstürasyona
bağlı diğer rahatsızlıklarınızın azalmasına yardım edebilir.
Menstürasyonun başlangıç döneminde
bir çok genç kız daha sonraki kanamalarının tam zamanında olacağını düşünürler,
fakat nadiren böyle olur. İlk yıl (belki daha uzun süre) içinde menstürasyon
siklusu takvime uymaz, bazen 3 hafta gibi kısa süre içinde bazen ise 6
hafta gibi uzun bir sürede kanama olabilir. Bir süre sonra siklus düzene
girecektir ve kızların çoğunda her 3-5 haftada bir menstüral kanama olacaktır.
Siklus düzenli hale geldikten sonra da hastalık, stres altında kalmak,
ağır egzersiz, yetersiz beslenme veya bir şeylere çok sinirlenmek gibi
durumlarda menstürasyon aksayabilir. Doğal olarak bütün bu nedenlerin yanında
menstürasyon gecikmelerinde hamile kalınmış olabileceği akla gelmelidir.
Bazı çocukların menstürasyon kanamaları
diğerlerinden daha ağır olabilir. Fakat üzülmeyin, sağlığınızı etkileyecek
kadar kanama olmaz. Vücudunuzda 5 litre kan vardır ve menstürasyon sırasında
ancak 50-100 ml kan kaybedersiniz. Bununla birlikte gerçekten ağır bir
kanamanız olabilir ( günde 6-8 ped değiştirmeniz gerekebilir), bu durumda
çocuk hekiminizle görüşmenizde yarar vardır.
Menstürasyon periyodu sırasında, öncesinde
veya sonrasında aşağıdaki yakınmalar görülebilir:
Kramplar
Karında gaz birikmesi
Göğüslerinizde hassasiyet veya şişkinlik
Baş ağrısı
Kendini kötü hissetme ve huzursuzluk
gibi ani duygusal değişiklikler
Depresyon
Yukarıdaki bulgular şiddetli olduğunda
çocuk hekiminizle görüşmeniz gereklidir. Çok kez kramplar ve diğer yakınmalarınız
hafif olur ve onları kontrol etmek kolaydır. Çocuk hekiminiz kendinizi
daha iyi hissetmeniz için size bazı ilaçlar ve egzersiz tavsiye edecektir.
Aşağıdaki bulgulardan birisi olduğunda ise mutlaka çocuk hekiminize başvurmanız
gereklidir.
Menstürasyon periyodunuzda hastalık gibi
bilinen bir neden olmaksızın ani değişiklik olması
7-10 günden fazla süren çok ağır kanama
olması
Periyodlar arasında kanama olması
Menstürasyon başlangıcından sonraki dönemde
iki günden fazla süren şiddetli karın ağrısı olması
Hamile kaldığınız düşüncesi
Menstürasyon siklusunuzla ilgili herhangi
bir şeyin yanlış gittiğini düşünüyorsanız
Çocuk hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapacak
ve gerekiyorsa infeksiyon veya başka sorunlar için bir kadın-doğum uzmanına
girmenizi önerecektir.
|
|
ve
Ankara Tabip Odası işbirliğiyle hazırlanmaktadır.
