Sosyal
Fobi (Sosyal Kaygı Bozukluğu)
Hazırlayan:
Doç. Dr. Nesrin Dilbaz
Ankara Numune
Eğitim ve Araştırma Hastanesi 2. Psikiyatri Klinik Şefi
anh2psk@ato.org.tr
Sosyal fobi; kişinin başkalarının
yanında küçük düşeceği, sıkıntı ya da utanç duyacağı bir davranışta bulunacağı
korkusudur. Bu kişiler
başkaları ile etkileşimde bulunmayı
gerektiren ya da her hangi bir eylemi başkalarının yanında yapmalarını
gerektiren durumlardan
korkarlar ve bunlardan olabildiğince
kaçınmaya çalışırlar. Örneğin; genel yerlerde yemek yemekten, telefon konuşmaları
yapmaktan,
genel tuvaletleri kullanmaktan, başkalarının
yanında adlarını yazmaktan ya da imza atmaktan yoğun bir utanç, aşağılanmışlık
duygusu ve korku duyarlar.
Sık görülen diğer sosyal korkular;
başkalarının önünde konuşma, yemek yeme, görüşmelere ve toplantılara katılma
olabilir. Bu kişiler aynı zamanda yaşadıkları kaygıyı diğer insanların
anlayacağından ve gülünç duruma düşeceklerinden korkarlar. Ayrıca; olumsuz
biçimde değerlendirilmeye ve reddedilmeye karşı aşırı duyarlılıkları
vardır. Haklarını savunmada güçlük çekerler, benlik saygısında düşüklük
ya da aşağılık duyguları vardır.
Her on kişiden birinde yaşamının her
hangi bir döneminde sosyal fobi görülebildiği bildirilmektedir. Genellikle
bu durum kişilik özelliği
olarak değerlendirilir ve tedavi
edilebilecek bir bozukluk olarak görülmez. Ancak kişiye çok fazla rahatsızlık
vermeye başlayınca başvuru nedeni olur, bu da ortalama 30 yaş civarında
artış gösterir. Sosyal fobiye özgü olarak yüz kızarması ortaya çıkabilir.
Ayrıca
sosyal fobisi olan kişiler korktukları
durumlarla karşılaşınca sıklıkla; çarpıntı, titreme, terleme, kaslarında
gerginlik, midelerinde burulma hissi, ağızda kuruma, ateş basması ya da
üşüme hissi, kafada basınç duygusu ya da baş ağrısı gibi belirtiler gelişebilir.
Sosyal fobi tanısı konulabilmesi için;
korku ya da kaçınma davranışının kişinin olağan günlük işlerini, iş ya
da okul yaşamını, toplumsal etkinliklerini bozacak düzeyde olması ya da
kişinin fobisi olacağına ilişkin belirgin sıkıntı duyması gereklidir. Bu
durumda olan kişilerin tedavisinde; bilişsel ve davranışçı tedavi, sosyal
beceri eğitimi, gevşeme egzersizleri ve duya rsızlaştırma teknikleri,
bireysel ve sosyal etkinlik tedavisi, grup psikoterapisi gibi yöntemler
ile psikofarmakolojik ilaç kullanımı uygulanabilmektedir.
Sosyal fobisi olan (sosyal fobik)
kişilerin başlıca özellikleri:
Genellikle utangaç ve içe dönüktürler,
sosyal değildirler.
Normal göz temasından kaçınır ve
az konuşurlar.
Kendilerine bir şey sorulmadıkça
çok konuşmazlar.
Dikkatin üzerlerinde toplanmasından
hoşlanmazlar.
Grup içinde çok ender konuşurlar,
iltifatları da çok sessizce geçiştirirler.
Sıklıkla, hastalandıklarını söylerler
ve sık sık ortadan kaybolurlar.
Patron ya da amirleriyle konuşurken
belirgin olarak kaygılı görünürler.
Kaygılarını yatıştırmak için sık
sık alkole başvururlar.
Sosyal fobi nedeni olabilecek başlıca
durumlar şunlardır:
Bir grup insan önünde konuşma
Bir grup insan içinde bulunma
Tanıdık olmayan birisi ile konuşmayı
sürdürme
Başkalarının önünde yazı yazma
Başkalarının önünde düşüncelerini
ifade etme
Toplum içinde yeme veya içme
Tanıdık olmayan birisi ile yalnız
yemek yeme
Tanıdık olmayan birisi ile telefon
görüşmesi yapma
Genel tuvaletleri kullanma
Bir partiye veya arkadaş toplantısına
katılma
Tanıdık olamayan birilerinin
oturduğu odaya girme
Tanıdık olmayan birisi ile konuşma
başlatma
Otorite olabilecek kişilerle ilişki
kurma (öğretme, patron gibi)
Kahve arası veya öğlen aralarında
arkadaşlarla ilişki kurma.
|
|