

Egzersizin Yağlara Etkisi
Hazırlayan:
Dr. Halil Uçan, Dr. Murat V Gökçe
Sağlık Bakanlığı Ankara Numune Eğ. ve Araş. Hastanesi
Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Klinği
Egzersiz programının yoğunluğu ve süresi,
lipoproteinlerdeki değişikliği etkileyen etkenlerden biridir. Düzenli egzersiz
yapmayan kişilerde maksimum kalp hızının % 60'ı ile sürdürülen altı
aylık bir egzersiz programından sonra, Yağ ve lipoprotein konsantrasyonlarında
bir değişiklik olmamakta; maksimum kalp hızının % 80-90'ı ile yapılan egzersiz
programı sonunda ise "Yüksek yoğunluklu Lipoprotein-Kolesterol (HDL-C)"
de artma ve trigliseridlerde bir azalma olmaktadır.
Egzersizin lipoproteinler üzerine
etkisi çeşitli mekanizmalar ile açıklanmaktadır.
Egzersiz yapanlarda, trigliseridden
zengin lipoproteinleri parçalayan lipoprotein lipaz gibi yağ parçalayan
enzim düzeylerinin yüksek oluşu bu ilişkiyi açıklayabilir.
Lipoprotein lipaz düzeyi ve trigliserid
konsantrasyonu arasında negatif ve yine bu enzimle HDL-C arasında pozitif
bir ilişki vardır. Egzersizle hem iskelet kası hem de yağ dokusunda lipoprotein
lipaz aktivitesinde artış olur. Bunun sonucu olarak çok düşük yoğunluklu
lipoprotein konsantrasyonunda azalma ve HDL konsantrasyonunda bir artış
olur. Bu iki değişiklik, tipik olarak fiziksel aktivitesi yüksek kişilerde
görülür.
Yağ dokusu doku LPL aktivitesi kadınlarda
erkeklerden daha yüksektir. Kadınlardaki yağ ve lipoproteinlerle ilgili
risk faktörlerinin daha düşük oluşu, LPL aktivitesinin artmış oluşuna ve
östrojenlerin HDL-C düzeyini arttırıcı etkisine bağlanır.
Egzersiz
Programı Hazırlanması
Egzersizin yoğunluğuna, maksimum
kalp hızına göre karar verilir. Maksimum kalp hızı ve egzersiz kalp hızının
belirlenmesi, egzersiz başlangıç düzeyinin saptanmasında gereklidir. Maksimum
kalp hızı, "220-yaş" formülüyle hesaplanır.
Egzersiz kalp hızı ya da hedeflenen
kalp hızı: Maksimum kalp hızının % 60-90'ı hedeflenir. Asemptomatik erişkin
için % 70-85, kardiyak sorunu olan hastalar için % 50-60'ı ile başlanabilir.
Egzersiz süresi, kısmen yoğunluğuna bağlıdır. Egzersiz ne kadar yoğunsa,
sürenin o kadar kısa olması gerekir; yoğunluk azaldıkça süre uzar. 30 dakikadan
uzun olan egzersizlerde kas iskelet komplikasyonları artar. Egzersizin
sıklığı kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre değişir. En uygunu haftada
3-4 kezdir. Egzersiz, 2-3 haftada bir yeniden değerlendirilip yoğunluğu
arttırılmazsa, etkisiz olur.
Egzersiz
Programı: 3 dönemden oluşmalıdır.
1. Isınma
Dönemi· Kişinin kendini psikolojik ve fizyolojik olarak aktiviteye
hazırlamasını sağlar, eklem ve kaslarda sakatlanma olasılığını azaltır.
Amaç; performansı arttırmak, sakatlanma olasılığını azaltmak, iskemik komplikasyonların
ve aritmilerin görülmesini önlemek ya da azaltmaktır. Bu doğrultuda ısınma
periyodu basamaklı olmalı, kas ve vücutta yorgunluk yaratmadan ve enerji
depolarını azaltmadan yükselecek düzeyde olmalıdır.
2. Egzersiz
Dönemi: Egzersiz programının kondisyon kısmıdır. Aerobik egzersizler;
büyük kas gruplarının uzun dönemler halinde, oksijen taşıma sistemini zora
sokmayan, submaksimal, ritmik, yineleyici, dinamik egzersizlerdir. Kişinin
dayanabilme sınırları içinde olmalıdır.
Egzersiz testindeki yoğunluk ve kalp
hızının üzerine çıkılmamalıdır. Kondisyon oluşması için eşik düzeyin üzerinde
ve klinik belirtilerin görüldüğü düzeyin altında egzersiz yapılmalıdır.
3. Soğutma
Dönemi: Egzersizden sonra bu dönem gereklidir. Bu devrenin amacı;
kanın kalp ve beyne dönüşünü arttırarak baygınlığı, kanın kol ve bacaklarda
göllenmesini, aritmi ve diğer kardiyovasküller komplikasyonları önlemektir.
|